تهدیدها وآسیبهای فضای مجازی
تهدیدها وآسیبهای فضای مجازی
رسانه مدرن اينترنت با و جود مزاياي فراواني كه دارد بدون آسيب و ضرر نيست. اينترنت براي كاربران به ويژه نسل جوان كه خود از قشرآسيب پذير فناوري جهان كنوني است در ابعاد مختلف مشكلاتي را در پي دارد. در اين جا به صورت گذرا به برخي آسيبها و پيامدهاي منفي آن اشاره ميشود.
یکم) آسيب های فکری
امروزه دنياي رايانه، هويت يابي و هويت جويي نسل جوان و نوجوان را در ابعاد فکري و اخلاقي تحت تأثير قرار داده است تا جايي که آسيبهاي اجتماعي رابطهاي تنگاتنگ با مقولۀ فناوري اطلاعات، انفجار اطلاعات و جهاني شدن پيدا کرده است. رايانه موجب بروز پديدۀ جديد با عنوان «اعتيادهاي نو و مدرن» شده، و بدين وسيله سبب افزايش آسيبهاي اجتماعي گرديده است. استفادۀ خارج از حد متعارف از اينترنت، موجب ايجاد وابستگي شديد رواني و فکري ميشود، به طوري که بعضي از کاربران به يک فضاي غير واقعي پناه برده، و در آنجا زندگي مي کنند.[1]
با ورود اينترنت و رايانه به درون خانوادهها، بين والدين و فرزندان جدايي فکري، عاطفي و فيزيکي رخ ميدهد. نتيجۀ تحقيقات نشان ميدهد که درصد بالايي از نوجوانان و جوانان از اينترنت براي فعاليتهاي بيهودهاي نظير «دوستيابي، بازي و صحبت با يکديگر» استفاده ميکنند. محيط جذاب و به ظاهر صميمانۀ سايتهاي اينترنتي سبب ميشود که کاربر بدون آنکه گذر زمان را حس کند در آنها فعاليت داشته باشد. از طرفي، نوجوان که پشت ميز رايانه و اينترنت نشسته است برنامههاي سايت را لذت بخشتر از سخنان پدر و مادر ميداند و در نتيجه در ارتباطات، رفتار و زندگي اجتماعي او اختلال ايجاد ميشود.
دوم) آسيبهای اجتماعی و فرهنگی
در سال 1955 ميلادي روان پزشکي به نام «گلد برگ» اعتياد جديدي به نام اعتياد به اينترنت را کشف کرد.[2] اين اعتياد به سرعت رو به گسترش است و هر روز افراد جديدي را به کام خود ميکشد. گاه مشاهده ميشود که افراد يا فرزندان ما چنان در اتاقهاي گفت و گو غرق ميشوند که حتي زمان صرف ناهار يا شام را به فراموشي ميسپارند. اينها علائمي شبيه الکليها يا معتادان به مواد مخدر دارند. بسياري از آنها از بيخوابي رنج ميبرند، خستهاند و روابطشان با اطرافيان و جامعه به حداقل رسيده است و بيشتر حالت عصبي دارند. کم رنگ شدن و از بين رفتن رابطۀ عاطفي کاربر با اعضاي خانواده و تبديل آن به رابطهاي سرد و مسالمت آميز از ديگر اثرهاي نامطلوب اعتياد به اينترنت است.[3] از طرفي، سودجويان از طريق القائات فرهنگي، زمينه را براي گريز فرهنگي کاربران فراهم ميکنند و موجب از خود بيگانگي و از دست دادن هويت فرهنگي آنان ميشوند. کودکاني که از بدو زندگي و در دوران کودکي به دليل کمبود فضاهاي تفريحي و آموزشي در جامعه، در منزل به بازيهاي کامپيوتري مشغول ميشوند، به تدريج نوعي انزواطلبي را پيش ميگيرند که در نهايت باعث منزوي شدن آنان از اجتماع مي شود. حال آنکه کودکان در دوران رشد ميبايست با هم نوعان و کودکان هم سن خود بازيهاي دسته جمعي انجام دهند تا ارتباطات اجتماعي را فراگيرند. منزوي شدن کودک و بازي با افرادي که در دنياي واقعي وجود خارجي ندارند، در آينده ممکن است آثار بسيار منفي و نامطلوب در رفتارهاي اجتماعي کودک ايجاد کند.
سوم) آسيبهای اخلاقی
حداقل حدود یک و نیم درصد از مجموع اطلاعات موجود در سايتهاي اينترنتي، غير اخلاقي، و بيش از 90 درصد از آنها تجاري و مابقي آنها با امور علمي، فرهنگي، ورزشي و ساير موضوعات، مرتبط است. اين در حالي است که 11 درصد افراد روي زمين با رفتارهاي جنسي ناسالم مواجهاند که اصولا ربطي به اينترنت ندارد.[4] بنابراين، آسيبهاي ناشي از اينترنت، در مقايسه با شرايط عادي فساد اخلاقي در جامعه، را نمیشود نادیده گرفت؛ اما آنچه ميتواند از اينترنت خطرناکتر تلقي گردد، ارتباطي است که از طريق اتاقهاي گفت و گو بين افراد مختلف برقرار ميشود و در برخي موارد صدمات فراواني به وجود ميآورد. اين اتاقهاي گفت و گو که معمولا با نامهاي جعلي و مجهول امکان ارتباط در آن وجود دارد، ميتواند زمينههاي لازم را براي ايجاد برخي از مفاسد اجتماعي به وجود آورد و تقريبا راهي براي جلوگيري از آن وجود ندارد.
به جرأت ميتوان گفت که خطر اتاقهاي گفت و گو به مراتب بيشتر از سايتهاي غير اخلاقي موجود در اينترنت است؛ زيرا بياطلاعي خانوادهها از اين موضوع خطرهايي را به آنان تحميل ميکند. از سوي ديگر، از جمله چالشهاي اساسي گسترش فناوري ارتباطات در جهان، مخصوصا در کشورهاي در حال توسعه، آسيبهاي فرهنگي و اجتماعي است. قرار گرفتن در معرض فرهنگهاي گوناگون، آزاديهاي زياد در يک دورۀ زماني نسبتا کوتاه و امکان دسترسي به اطلاعات غير اخلاقي گوناگون از طريق اينترنت، برخي از نمونههاي اين خطرهاست.
چهارم) آسيبهای جسمانی
استفاده بيش از حد از رايانه ، آثار زير را به دنبال دارد:
الف) تيکها، فشارهاي عصبي، چشم درد، چاقي و انزواي اجتماعي را منجر ميشود؛
ب) رکود فعاليتهاي معده، ايجاد چاقي، عدم جذب چربيها، افزايش قند خون، کم شدن فعاليت کلي بدن و مشکلات تنفسي را به همراه دارد.
ج) سبب افتادن سر شانهها و خارج شدن ستون فقرات از حالت طبيعي ميشود؛
د) کودکان و نوجوانان را از يادگيرهاي شناختي، جسماني و اجتماعي باز ميدارد.[5]
بازيهاي کامپيوتري به سبب داشتن صفحات گرافيکي جذاب، و رنگهای متنوع، و سرعت زياد تعويض صفحات، تأثيرات منفي بر روي مغز و اعصاب کودکان ميگذارد و از اين راه برخي اختلالات را موجب ميشود. تأثيرات منفي کامپيوتر بر بدن افراد شامل دردهاي شديد کمر، دست، گردن و سر که به صورت آرتروز، ظاهر مي شود و گاهي موجب ايجاد کيست معضلي در مچ دست ميگردد.
[1]. علي دلدار، رايانه کودکان را خانه نشين مي کند، روزنامۀ همشهري، 1385/11/9. به نقل از: http://rasekhoon.net/article/show-49584.aspx
[2]. همان (http://rasekhoon.net/article/show-49584.aspx )
[3]. (http://rasekhoon.net/article/show-49584.aspx)
[4]. http://rasekhoon.net/article/show-49584.aspx
[5]. مجله ي معارف اسلامي شماره 71 ، به نقل از: http://rasekhoon.net/article/show-49584.aspx